Kada se govori o Adamu i Evi, gotovo svako zna imena njihovih najpoznatijih sinova: Kain, Avelj i Sit. Priča o prvom bratoubistvu toliko je snažno obeležila biblijsku tradiciju da se lako stiče utisak da su to bila jedina deca prvog ljudskog para. Međutim, sama Biblija govori nešto sasvim drugo.

U Knjizi Postanja izričito se kaže da je Adam, pored sinova koji su imenovani, imao i „druge sinove i kćeri“. Njihov broj, međutim, nije naveden. Upravo je ta kratka rečenica tokom više od dve hiljade godina otvorila prostor za bezbroj pitanja: koliko ih je bilo, kako su se zvali, ko su bile žene Kaina i Sita i kako je, prema biblijskoj priči, nastalo prvo ljudsko društvo?

Odgovori su se menjali od epohe do epohe. Jevrejski apokrifni tekstovi davali su imena Adamovim kćerima, hrišćanski pisci prenosili su predanja o desetinama dece, a muslimanski istoričari beležili priče prema kojima je Eva rađala blizance — po jednog dečaka i jednu devojčicu.

Zbog toga na pitanje „Koliko su dece imali Adam i Eva?“ zapravo postoje dva veoma različita odgovora. Ako pitamo šta kaže Biblija, odgovor je jednostavan: ne znamo. Ako pitamo šta kažu kasnija predanja, brojevi se kreću od desetak do više od pedesetoro dece.

Biblija imenuje samo trojicu sinova — ali jasno kaže da ih je bilo više

Prva poglavlja Knjige Postanja ne predstavljaju detaljan porodični registar Adama i Eve. Njihova deca pojavljuju se u tekstu onda kada imaju ulogu u priči.

Prvi su Kain i Avelj. Kain obrađuje zemlju, Avelj čuva stada. Nakon što Bog prihvati Aveljevu žrtvu, dok Kainovu ne pogleda sa naklonošću, Kain ubija brata i postaje simbol prvog bratoubistva.

Kasnije se pojavljuje Sit, rođen nakon Aveljeve smrti. Eva njegov dolazak predstavlja kao svojevrsnu zamenu za izgubljenog sina.

Ali peta glava Postanja donosi ključnu informaciju. Nakon što navodi da je Adam imao 130 godina kada mu se rodio Sit, tekst kaže da je Adam nakon toga živeo još 800 godina i imao „sinove i kćeri“. Prema istoj genealogiji, Adam je ukupno živeo 930 godina.

To znači da Biblija izričito pretpostavlja znatno veću porodicu nego što bi se zaključilo samo iz imena Kaina, Avelja i Sita.

Koliko je bilo tih neimenovanih sinova i kćeri?

Tekst ćuti.

Ne kaže da ih je bilo pet, deset, dvadeset ili pedeset. Ne navodi njihova imena, godine rođenja niti redosled kojim su dolazili na svet.

To je važno zato što se danas na internetu često mogu pronaći tvrdnje da je „prema Bibliji Adam imao 30, 40 ili 56 dece“. Takva formulacija nije tačna. Ti brojevi potiču iz kasnijih tradicija, a ne iz kanonskog teksta Postanja.

Biblijski minimum može se utvrditi samo veoma široko: Kain, Avelj i Sit jesu imenovani sinovi, a množina „sinovi i kćeri“ pokazuje da su postojala i druga deca.

Sve preko toga pripada svetu tumačenja i predanja.

Ko je bila Kainova žena — pitanje koje je pokrenulo čitavu tradiciju

Jedna od najvećih zagonetki javlja se odmah nakon Aveljevog ubistva.

Kain odlazi u zemlju Nod, istočno od Edema, a zatim se u priči pojavljuje njegova žena. Ona rađa sina Enoha. Problem je očigledan: odakle se pojavila ta žena ako su na početku priče pomenuti samo Adam, Eva, Kain i Avelj?

Za drevnog čitaoca odgovor verovatno nije predstavljao isti problem kao za savremenog. Rečenica da je Adam imao „sinove i kćeri“ omogućavala je pretpostavku da su postojale brojne neimenovane sestre i braća.

Kasniji pisci ipak nisu bili zadovoljni anonimnošću tih likova. Počeli su da im daju imena.

Jedan od najvažnijih izvora jeste Knjiga Jubileja, jevrejski spis nastao nekoliko vekova pre početka hrišćanske ere. U njemu se pojavljuju dve Adamove i Evine kćeri koje nisu imenovane u Bibliji.

Jedna je Awan, koja postaje Kainova žena.

Druga je Azura, koju prema istom tekstu za ženu uzima Sit. Knjiga Jubileja zatim navodi da je Eva rodila Adamu još devet sinova.

Time je autor učinio nešto što Knjiga Postanja nije: pokušao je da popuni praznine u porodičnoj istoriji prvih ljudi.

U tom modelu prvi ljudski rod nužno nastaje brakovima između najbližih srodnika.

Savremenom čitaocu to odmah otvara pitanje incesta. Međutim, takva predanja polaze od unutrašnje logike priče prema kojoj na početku sveta nije bilo drugih ljudi. Kasniji jevrejski i hrišćanski tumači zato su često tvrdili da zabrane sklapanja brakova među bliskim srodnicima pripadaju mnogo kasnijoj fazi ljudske istorije.

Treba naglasiti da Knjiga Jubileja nije deo jevrejske Biblije niti većine hrišćanskih biblijskih kanona, iako ima izuzetno veliki značaj za proučavanje drevnog judaizma. Njena priča zato predstavlja rano tumačenje Postanja, a ne dodatnu informaciju koju možemo proveriti kao istorijsku činjenicu.

Upravo na taj način nastao je veliki deo kasnije književnosti o Adamovoj porodici: tamo gde je biblijski autor ostavio prazno mesto, kasniji pripovedači unosili su ime, broj ili novu epizodu.

U prodaji na Amazonu:

Predanje o 33 sina i 23 kćeri: da li su Adam i Eva imali čak 56 dece?

Jedan od najčešće ponavljanih brojeva jeste 56 dece.

Prema tom predanju, Adam je imao 33 sina i 23 kćeri.

Ovaj podatak povezuje se sa delom jevrejsko-rimskog istoričara Josifa Flavija, autora iz prvog veka naše ere. U njegovim Jevrejskim starinama govori se o tome da je Adam imao mnogo druge dece, dok se posebna pažnja posvećuje Situ i njegovim potomcima. U klasičnom engleskom izdanju dela, u napomeni uz taj odlomak, prenosi se „staro predanje“ prema kojem je broj iznosio upravo 33 sina i 23 kćeri.

Tu, međutim, postoji važna nijansa.

Broj 56 ne treba predstavljati kao čvrstu izjavu same Knjige Postanja. Čak ni u tradiciji koja ga prenosi nije reč o nečemu što bi se moglo istorijski potvrditi. To je primer kasnijeg pokušaja da se neodređeni izraz „sinovi i kćeri“ pretvori u konkretan broj.

Zašto bi Adam i Eva uopšte imali toliko dece?

Drevnim čitaocima takva ideja nije morala izgledati neobično. Prema hronologiji Postanja, Adam živi 930 godina. Ukoliko se taj podatak čita doslovno, pred piscima kasne antike stajao je čovek čiji je životni vek gotovo milenijum. Porodica sa desetinama potomaka u takvom vremenskom okviru nije delovala nelogično.

Postoji još jedan razlog.

Ako je cilj priče da objasni nastanak čovečanstva od jednog prvobitnog para, velika porodica rešava demografski problem mnogo lakše nego troje dece. Desetine sinova i kćeri omogućavaju nastanak novih porodica, a zatim i čitavih generacija.

Zbog toga različiti apokrifni, rabinski i hrišćanski tekstovi tokom vekova šire Adamovo porodično stablo. Imena se menjaju, broj dece nije isti, a pojedine osobe dobijaju potpuno različite biografije.

To pokazuje nešto važno: drevni pisci nisu samo prepisivali biblijsku priču. Oni su je tumačili, proširivali i pokušavali da odgovore na pitanja koja originalni tekst nije rešavao.

Islamska predanja: dvadeset trudnoća i četrdesetoro dece

Adam i Eva — u islamskoj tradiciji Adam i Hawwa — zauzimaju važno mesto i u islamu. Kur’an govori o Adamu, njegovom stvaranju, boravku u vrtu, iskušenju i padu, a govori i o priči o dvojici Adamovih sinova, iako ih u tom kur’anskom odlomku ne naziva imenima Kabil i Habil.

Ali ni Kur’an ne navodi ukupan broj Adamove dece.

Kao i u jevrejskoj i hrišćanskoj tradiciji, praznine su kasnije popunjavali komentatori, istoričari i pripovedači.

Jedno veoma rašireno muslimansko predanje govori da je Eva rodila dvadeset puta, svaki put blizance — dečaka i devojčicu. To bi značilo ukupno 40 dece.

Takav broj pojavljuje se u kasnijoj islamskoj istorijskoj literaturi. U pregledu tradicije koji citira Ibn al-Jawzija navodi se 40 dece, odnosno dvadeset porođaja sa po jednim dečakom i jednom devojčicom; isti izvor navodi da se broj 40 povezuje i sa al-Tabarijem i Ibn al-Athirom. Istovremeno se izričito upozorava da ne postoji pouzdana poslanička predaja koja određuje tačan broj Adamove dece.

To poslednje je presudno.

Kada se kaže „islamska tradicija tvrdi da je Adam imao 40 dece“, lako se stvara pogrešan utisak da taj broj stoji u Kur’anu. Ne stoji.

Reč je o kasnijoj tradiciji.

U različitim verzijama pojavljuju se i imena sestara Kabila i Habila, a priča o njihovim brakovima koristi se kao objašnjenje sukoba dvojice braće. Međutim, imena i detalji nisu jednaki u svim izvorima.

Zanimljivo je da se ovde vidi isti proces kao u jevrejskoj i hrišćanskoj književnosti: kratka sveta priča stvara pitanja, a kasnije generacije stvaraju mnogo detaljnije narative kako bi ta pitanja rešile.

Ko je bila Kainova odnosno Kabilova žena?

Kako je nastala sledeća generacija?

Koliko je dece mogla roditi Eva?

Zašto su se braća sukobila?

Svaka tradicija razvija sopstvene odgovore, ali granica između osnovnog svetog teksta i kasnijeg tumačenja mora ostati jasna.

Pa koliko ih je onda zaista bilo?

Ako tražimo istorijski proverljiv broj, odgovor ne postoji.

Ako tražimo biblijski broj, odgovor ponovo glasi: nije naveden.

Knjiga Postanja daje nam tri imena — Kain, Avelj i Sit — i zatim saopštava da je Adam imao i druge „sinove i kćeri“.

To je sve što možemo sa sigurnošću pripisati samom biblijskom tekstu.

Ako se okrenemo kasnijim tradicijama, slika postaje mnogo šarenija.

Knjiga Jubileja govori o kćerima Awan i Azuri i još devetorici Adamovih sinova. Druga stara predanja govore o čak 33 sina i 23 kćeri, odnosno ukupno 56 potomaka. U delu islamske istorijske tradicije javlja se broj od 40 dece, navodno rođene u dvadeset trudnoća.

Nijedan od tih brojeva ne može se jednostavno proglasiti „pravim“.

Oni nam, međutim, otkrivaju nešto možda zanimljivije od samog broja dece.

Pokazuju kako su se religijske priče razvijale kroz vreme.

Biblijski pisac često navodi samo osobe važne za njegovu genealogiju ili poruku. Za njega možda nije bilo potrebno da napiše kako se zvala svaka Adamova kći. Čitaoci koji su živeli vekovima kasnije imali su druga pitanja. Želeli su kompletno porodično stablo. Želeli su da znaju ko se s kim venčao. Želeli su da objasne kako se od jedne porodice moglo razviti čovečanstvo.

Tako nastaju Awan, Azura i druga imena. Tako nastaju brojevi 40 ili 56. Tako se od nekoliko rečenica razvija čitav svet predanja.

Postoji još jedna česta zabuna. Neki čitaoci pretpostavljaju da Kainova bojazan da bi ga „svako ko ga nađe“ mogao ubiti dokazuje postojanje drugih, nezavisno stvorenih ljudi. Drugi to objašnjavaju pretpostavkom da su Adamovi potomci do tog trenutka već bili brojni. Biblijski tekst ne daje dovoljno detalja da bi sam rešio svaku takvu rekonstrukciju. Njegova namera nije da pruži demografski popis prvih generacija čovečanstva.

I upravo je možda tu ključ čitavog pitanja.

Pitati „koliko su dece imali Adam i Eva?“ zvuči kao pitanje na koje bi trebalo da postoji jedan broj. Ali najstariji tekst koji je priču preneo upravo taj broj nije smatrao važnim.

Za autora Postanja važnije je bilo nešto drugo: pojavljuje se prva porodica, zatim ljubomora, nasilje, smrt, nastavak loze i širenje ljudskog roda. Kain, Avelj i Sit nisu pomenuti zato što su bili jedina deca Adama i Eve, nego zato što njihove sudbine nose priču dalje.

Zato je najprecizniji odgovor istovremeno i najjednostavniji:

Biblija ne kaže koliko su dece imali Adam i Eva.

Navodi Kaina, Avelja i Sita, a zatim potvrđuje da su imali još sinova i kćeri. Kasniji jevrejski, hrišćanski i islamski autori pokušavali su da prazninu popune, pa su tokom vekova nastali različiti brojevi, imena i porodična stabla.

Možda su upravo te razlike najbolji podsetnik da između onoga što stoji u svetom tekstu i onoga što su kasniji ljudi o njemu pripovedali ponekad mogu stajati vekovi — i čitave biblioteke novih priča.

Mr. D. Tovarišić